Mâm ngũ quả ngày Tết: ý nghĩa ba miền và cách bày

Mâm ngũ quả là gì

Mâm ngũ quả là mâm gồm năm loại quả được bày trên bàn thờ gia tiên suốt những ngày Tết. Chữ “ngũ” gợi đến năm yếu tố tạo nên vạn vật theo quan niệm xưa, cũng có người hiểu đơn giản là năm vị, năm màu trong mâm quả đủ đầy. Quan trọng hơn cả là tấm lòng thành kính của con cháu dâng lên ông bà.

Mâm ngũ quả miền Bắc

Ở miền Bắc, nhiều gia đình chọn nải chuối xanh, bưởi hoặc phật thủ, hồng hoặc cam, quýt, lê hoặc táo, đôi khi thêm quả lựu. Nải chuối thường đặt ở giữa hoặc ôm lấy các quả khác với hình ảnh bàn tay che chở, đùm bọc. Bưởi tròn đầy gợi sự viên mãn, quả hồng, quả cam màu đỏ cam gợi may mắn và ấm áp.

Cách chọn quả cũng thay đổi theo mùa vụ. Quả tươi, vỏ đẹp, không dập là những tiêu chí thiết thực hơn việc phải đủ các loại cố định.

Mâm ngũ quả miền Trung và miền Nam

Miền Trung thường dùng những loại quả đặc trưng như thanh long, xoài, cam, quýt, chuối, tùy vùng và mùa. Mâm quả ở đây thường thiên về sự giản dị, đủ màu đủ sắc, và đôi khi có thêm trái cây từ vườn nhà.

Miền Nam nổi tiếng với mâm gồm mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài và sung (hoặc thay bằng quả khác). Tên các quả được đọc thành lời nguyện “cầu vừa đủ xài”, thể hiện mong ước giản dị, đủ ăn đủ dùng của người dân Nam bộ. Một số nhà thay bằng dưa hấu hay thanh long vì màu đỏ tươi, vị ngọt, gợi cảm giác may mắn.

Cách bày mâm cho đẹp và đúng nếp

Nhiều gia đình chọn đĩa hoặc mâm có chân cao, bày quả lớn ở giữa, quả nhỏ xung quanh sao cho hài hòa về màu sắc. Quả to, nặng đặt dưới, quả nhỏ nhẹ xếp lên trên để mâm vững. Trước khi bày, nên rửa sạch, lau khô và loại bỏ những quả có vết thâm.

Mâm thường được đặt ở vị trí trang trọng trên bàn thờ, hoặc bàn khách nếu nhà không có bàn thờ riêng. Khi bày, hãy tránh để quả chạm đồ thờ hay quá sát bát hương. Sau khi hạ lễ, quả có thể dùng chia nhau ăn cùng gia đình, xem như nhận lộc.

Không nhất thiết phải rập khuôn

Dù mỗi miền có quy ước riêng, ngày nay nhiều gia đình linh hoạt chọn quả theo sở thích và ngân sách. Ba điều nên nhớ là quả sạch, tươi, được bày bằng sự trân trọng. Nếu gia đình có người quen kiêng ăn loại nào, bạn cũng có thể thay thế mà không mất đi ý nghĩa của mâm quả.

Câu hỏi thường gặp

Mâm ngũ quả có nhất thiết đủ năm loại không?

Số năm mang ý nghĩa tượng trưng. Nhiều gia đình bày nhiều hơn hoặc ít hơn tùy điều kiện, miễn là quả sạch, tươi và bày bằng lòng thành.

Bày mâm ngũ quả từ khi nào?

Nhiều nhà bày từ những ngày cuối tháng Chạp, thường trước giao thừa, và giữ đến khi hạ lễ sau Tết theo thói quen của mỗi gia đình.